Wat zijn meetinstrumenten?
Meetinstrumenten zijn (korte) vragenlijsten die een hulpverlener samen met een patiënt kan invullen. Meetinstrumenten zijn belangrijk om een dubbele diagnose vast te stellen om vervolgens adequate hulp te bieden. Ze kunnen dienen als aanvulling op de 'klinische blik' van een zorgverlener en hebben een plek binnen een behandelrelatie met een patiënt. In de richtlijn 'Dubbele diagnose Dubbele hulp' wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten meetinstrumenten:
• Screeningsinstrumenten: korte vragenlijsten om middelengebruik of psychiatrische problematiek te signaleren.
• Assessmentinstrumenten: meer uitgebreide vragenlijsten om de aard en ernst van middelengebruik of psychiatrische problematiek te beoordelen. Een assessment wordt afgenomen als er een positieve uitslag is geweest op een screener.
Welke meetinstrumenten zijn er?
In de richtlijn 'Dubbele diagnose Dubbele hulp' worden aanbevelingen gedaan voor meetinstrumenten om zicht te krijgen op het middelenmisbruik en de psychopathologie van patiënten. Hieronder volgt een overzicht met daaronder voor elk instrument een korte toelichting.
Sreener middelen-gebruik
| Assessment middelen- gebruik
| Screener psycho- pathologie
| Assessment psycho- pathologie
| Andere meetinstru- menten |
| CAGE | ASI
| MINI
| MINI
| HONOS
|
CAGE-AID
| CIDI
| Index of suspicion
| CIDI
| MANSA
|
Index of suspicion
| SCID
| K-10
| SCID
| |
DALI
| MATE-grid
| | | |
Screeningsinstrumenten voor middelengebruik
| Instrument | Korte beschrijving |
| CAGE | Korte vragenlijst voor alcoholgebruik |
| CAGE-AID | Aangepaste CAGE om druggebruik te screenen |
| Index of suspicion | Checklist met indicatoren die wijzen op het vermoeden van middelenmisbruik |
Ook de DALI (een instrument dat speciaal ontwikkeld is om relevant middelenmisbruik in de dubbele diagnosepopulatie te herkennen) lijkt geschikt te zijn, maar hier is nog maar weinig onderzoek naar verricht.
Het is zeer aan te raden dat de middelenscreener een vaste plek krijgt binnen bij de intake van een patiënt. Bij een positieve uitslag van de screener is het afnemen van een assessment noodzakelijk (liefst aansluitend).
Assessment voor middelenmisbruik
Met een assessmentinstrument wordt de aard en de ernst van het middelenmisbruik beoordeeld.
De richtlijn Dubbele diagnose Dubbele hulp beveelt aan om voor de assessment de alcohol- en drugssectie van de ASI (Addiction Severity Index) te gebruiken. De ASI is een semi-gestructureerd interview voor het vaststellen van problematiek op zes levensgebieden. Eén deelgebied gaat over alcohol en drugs.
Speciaal voor de Nederlandse situatie is een nieuw assessmentinstrument ontwikkeld: de MATE-grid. De MATE-grid heeft als voordeel dat er minder ruimte is voor de subjectiviteit van de interviewer dan bij de ASI en het vraagt de criteria voor middelengebruik en –afhankelijkheid uit.
Andere goede instrumenten zijn de CIDI en de SCID. Een nadeel van deze lijsten is dat ze vrij lang zijn en dat een behandelaar intensief getraind moet worden om de lijst af te nemen.
Screening psychopathologie
Bij middelenmisbruik van een patiënt is het belangrijk om zicht te hebben op eventuele psychiatrische problemen die relevant zijn bij de behandeling. Deze kunnen vastgesteld worden met een screener.
De richtlijn Dubbele diagnose Dubbele hulp beveelt aan om voor de screening op As-I stoornissen de MINI (Mini International Neuropsychiatric Interview) te gebruiken. Dit is een vragenlijst die alle 17 As-I stoornissen behandelt en waarin 2 screeningsvragen zitten.
Een ander bruikbaar instrument is de K10. Dit is een korte vragenlijst die psychische stress meet. Nadeel is dat de uitslagen hiervan niet gerelateerd zijn aan de DSM-IV classificatie. Voor psychopathologiescreening kan ook een Index of Suspicion worden samengesteld.
Voor AS-II stoornissen is geen goede screener beschikbaar. Voor het vaststellen van AS-II problematiek is een langere observatieperiode noodzakelijk.
Assessment psychopathologie
Met een assessment voor psychopathologie kan de aard en de ernst van een psychiatrische problematiek worden vastgesteld.
De richtlijn Dubbele diagnose Dubbele hulp beveelt aan om voor de assessment de MINI (Mini International Neuropsychiatric Interview) te gebruiken. Dit is een vragenlijst die alle 17 As-I stoornissen behandelt. Na twee screeningsvragen wordt doorgegaan met een kort assessment.
Andere goede assessmentinstrumenten zijn de CIDI en de SCID. Een nadeel van deze lijsten is dat ze vrij lang zijn en dat een behandelaar intensief getraind moet worden om de lijst af te nemen.
Andere meetinstrumenten
HONOS: brengt op een eenvoudige, betrouwbare en valide wijze de geestelijke gezondheidstoestand en het sociaal functioneren van psychiatrische patiënten routinematig in kaart.
MANSA: De MANSA is een korte vragenlijst die zicht geeft op de kwaliteit van leven van patiënten.
