Menu

Het LEDD is een samenwerkingsverband van Trimbos-Instituut, Mentrum onderdeel van Arkin, GGZ Eindhoven en de Kempen, Palier (onderdeel Fivoor), Antes, Emergis en VOF Dubbele Diagnose (GGZ Breburg/Novadic-Kentron).

paliermentrumggzetrimboslogo emergislogo vofdd

 

 

Op deze wijze zijn kennis en expertise van een aantal instellingen die zich intensief met dit thema bezighouden krachtig gebundeld. Zo willen we iedereen die met dubbele diagnose bezig is, een platform bieden. We kunnen expertise leveren in de vorm van training, opleiding, coaching en advies. We stellen instrumenten beschikbaar en bieden begeleiding bij de implementatie. En in het kenniscentrum van LEDD is de meest actuele informatie te vinden.

 

Het LEDD is financieel mede mogelijk gemaakt door:

 

logo fonds psychische gezondheid

logo zonmw

 

 

 

 

 

 

 

Voor vragen en opmerkingen over deze site kunt u contact opnemen met Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of met Anneke van Wamel (Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

 

Het LEDD respecteert de privacy van de bezoekers van deze website en verwerkt, beheert en beveiligt persoonlijke gegevens met de grootste zorgvuldigheid. Wij volgen het privacystatement van het Trimbos-instituut. Dit kunt u vinden op de website van het Trimbos-instituut: http://www.trimbos.nl/privacy.

Onze website maakt gebruik van cookies. Een cookie is een klein bestandje dat door uw browser op uw harde schrijf van uw computer wordt opgeslagen. Wij gebruiken cookies om te meten hoe de site wordt bezocht en gebruikt.  U kunt het gebruik van cookies weigeren door in uw browser de daarvoor geëigende instellingen te kiezen. Wij wijzen u er echter op dat u in dat geval wellicht niet alle mogelijkheden van deze website kunt benutten. Verdere informatie en uitleg van het gebruik van cookies op deze website kunt u vinden op de website van Trimbos-instituut: https://www.trimbos.nl/cookieverklaring.

De onderstaande publicaties zijn te downloaden:

 

Psycho-educatie materiaal Dubbele diagnose

'Out of your head' folders voor clienten en naastbetrokkenen

'Out of your head' folders met gebruiksinstructie voor hulpverleners

Factsheet voor familie en naastbetrokkenenen

Wat is dubbele diagnose?

Folder voor clienten en naastbetrokkenen

Hoe gaat het met je? Antwoorden op vragen over alcohol, drugs en psychische gezondheid.

Overzicht beschikbaar foldermateriaal over alcohol, drugs, verslaving en psychische ziekten

Handreikingen dubbele diagnose

Overige downloads

 

Te bestellen zijn:

 

Handboek Dubbele Diagnose (2013). Dom, G., Dijkhuizen, A., Hoorn B. van der, Kroon H., Muusse C., Rooijen S. van, Schroevers R., Wamel A. van (red). Utrecht: de Tijdstroom.

 

Hardback, 397 pagina's.

Prijs: 54 euro (exclusief verzendkosten).

Bestellen via www.trimbos.nl of Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

Het Handboek Dubbele Diagnose bepleit een geïntegreerde behandeling voor dubbele-diagnose cliënten waarbij sprake is van complexe, comorbide aandoeningen op het vlak van verslaving en psychiatrie. Het boek is een omvattende bundeling van hoofdstukken waarin voor uiteenlopende stoornissen besproken wordt welke behandeling en zorgverlening is aangewezen.

Het biedt professionals in de ggz - met name verslavingsartsen, verpleegkundigen, psychiaters en psychologen - een breed overzicht en praktische leerpunten. Het boek is tevens goed bruikbaar voor onderwijsdoeleinden.

 

 

 


 

Twaalf stappen en Dubbele Diagnose. Handboek voor 12-stappen zelfhulpgroepen voor mensen met een verslaving & een psychiatische aandoening (2011). Hamilton, Tim & Pat Samples. Utrecht: LEDD.

 

Ringband, handboek: 86 pagina's, werkboek: 52 pagina's.

 

Prijs: 15 euro (exclusief verzendkosten) voor een set van het werkboek en handboek.

Bestellen via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

De Twaalf Stappen in deze boeken zijn gebaseerd op de Twaalf Stappen van de Anonieme Alcoholisten, maar ze zijn aangepast om aan te sluiten bij mensen die kampen met een psychiatrische aandoening én een verslaving. Zelfhulpgroepen die met deze stappen werken worden in de Verenigde Staten Dual Recovery Anonymous (DRA) groepen genoemd. Ook in Nederland zijn er inmiddels DRA groepen actief, maar zij konden nog geen gebruik maken van de oorspronkelijke teksten en materialen. Het LEDD brengt deze vertaling uit, in samenwerking met ervaringsdeskundigen, met als doel bij te dragen aan het herstel van mensen die worstelen met een psychiatrische aandoening en problemen hebben met het gebruik van drugs of alcohol.

 

dra handboek

 


Geïntegreerde behandeling van dubbele diagnose. Een richtlijn voor effectieve behandeling (2011). Mueser, K.T., Noordsy, D.L., Drake, R.E, Fox, L. Utrecht: de Tijdstroom.

 

Hardback, 600 pagina's.

Prijs: 58 euro (exclusief verzendkosten).

Bestellen via www.trimbos.nl of Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

Geïntegreerde behandeling van dubbele diagnose is een vertaling van het Amerikaanse boek Integrated treatment for dual disorders, dat inmiddels doorgaat voor een standaardwerk voor iedereen die met dubbele-diagnosecliënten werkt. Professionals in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg komen vaak in aanraking met cliënten met psychiatrische symptomen en problemen die verband houden met hun alcohol- en drugsgebruik. Dit boek gaat over de manier waarop mensen met een historie van middelenmisbruik en comorbide psychiatrische stoornissen geholpen kunnen worden om met hun ziekte om te gaan, persoonlijke doelen te ontwikkelen en na te streven, en hun leven weer op te pakken. De sleutel tot een effectieve behandeling van cliënten met een dubbele diagnose is de naadloze integratie van psychiatrische interventies en interventies voor middelenmisbruik. Op die manier is een samenhangend en eensluidend zorgsysteem te creëren. In dit boek wordt een handreiking gegeven voor het opzetten, organiseren, leveren en evalueren van geïntegreerde hulpverlening aan mensen met een dubbele diagnose.

 

 

Omslag boek mueser


 

De poster 'geintegereerd behandelen en fasegericht werken' geeft een overzicht van de verschillende motivatie stadia en interventies die de basis vormen van een geintegreerde dubbele diagnose behandeling. 


Ledd poster







De poster is op A0 formaat ( 85 x 120 cm).

U kunt hem bestellen voor 37,50 excl. verzendkosten. Stuur een mail  met het factuuradres naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

U kunt de poster op A4 formaat bekijken door op de afbeelding te klikken.

 


 

Folder: blowen, weten wat u doet

Deze nieuwe folder gaat over de interacties tussen psychose en cannabisgebruik en heeft tot doel cliënten hierover te informeren en hen te prikkelen tot het maken van bewuste keuzes. De folder werd ontwikkeld vanuit Arkin in samenwerking met LEDD. Als geïntegreerde instelling voor psychiatrie en verslaving hecht Arkin veel waarde aan geïntegreerde en kwalitatieve behandeling van dubbele diagnose problematiek. We kwamen tot de ontdekking dat er geen tot weinig foldermateriaal specifiek voor mensen met een dubbele diagnose voorhanden is. Daarom ging een werkgroep bestaande uit deskundigen op het gebied van dubbele diagnose en een ervaringsdeskundige aan de slag met de ontwikkeling van deze folder. De folder kan gebruikt worden om cliënten met psychotische problematiek en cannabisgebruik te informeren en te ondersteunen in het maken van weloverwogen keuzes. De folder bevat daartoe een aantal motivationele vragen. Deze zijn bedoeld om mensen uit te nodigen na te denken over hun eigen gebruik en de keuzes die zij daarin willen maken. De folder kan aan mensen worden meegegeven, maar kan ook door een hulpverlener met een cliënt worden doorgesproken. De hulpverlener kan de motivationele vragen dan inbedden in motiverende gespreksvoering. De folder is voor 2,25 te bestellen via:
http://www.jellinek.nl/


Albert Dijkhuizen
psychiater,
GGz Eindhoven en de Kempen

 

Jeanette van de Merwe
verslavingsarts
Delta Psychiatrisch Centrum

 

Arjen Neven
psychiater,
Centrum Dubbele Problematiek van Palier, onderdeel Fivoor

 

Tony Bloemendaal
klinisch psycholoog, manager zorg
Centrum Dubbele Problematiek van Palier, onderdeel Fivoor

 

Caroline van Loon
psycholoog, coördinatie Zorgprogramma DD
Emergis   
 
Johan Manders
manager VOF DD 
VOF Dubbele Diagnose (GGZ Breburg/Novadic-Kentron)
 
Anneke van Wamel
wetenschappelijk medewerker
Trimbos-instituut
 
Christien Muusse
wetenschappelijk medewerker
Trimbos-instituut

 

Sonja van Rooijen
projectleider LEDD
Trimbos-instituut
LEDD - Landelijk Expertisecentrum Dubbele Diagnose
Postbus 725
3500 AS Utrecht
E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Contactpersoon: Anneke van Wamel
 

 

Volg het LEDD ook op Twitter, @dubbelediagnose!
 
Heeft u een vraag aan het LEDD? Vul dan het vragenformulier in en stuur het naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. U krijgt dan zo spoedig mogelijk een reactie.
 
 
Kenmerken dubbele diagnose
Een cliënt met een dubbele diagnose heeft gelijktijdig last van misbruik en/of afhankelijkheid van alcohol of drugs en een psychiatrische stoornis. Bijvoorbeeld een ernstige depressie gecombineerd met een alcoholverslaving, een persoonlijkheidsstoornis met cocaïnemisbruik, of schizofrenie met een cannabisverslaving. Allerlei combinaties tussen middelen en psychiatrische stoornissen zijn mogelijk. De verwevenheid (comorbiditeit) tussen beide stoornissen is groot. Om die reden is afzonderlijke behandeling meestal niet doeltreffend.

 

Verschil tussen misbruik, verslaving en afhankelijkheid
Met het verschijnen van de DSM 5 is het onderscheid tussen afhankelijkheid en misbruik verdwenen. Bij het stellen van een diagnose wordt meestal gebruik gemaakt van de DSM-5. De DSM is een systeem om psychische stoornissen te ordenen, ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van de American Psychiatric Association. Door internationaal dezelfde criteria af te spreken voor psychiatrische aandoeningen, wordt onderzoek en communicatie duidelijker en betrouwbaarder. In de DSM-5  wordt niet meer gesproken over verslaving, maar over een stoornis in het gebruik van middelen (substance abuse disorders). Een “stoornis in het gebruik van middelen” kan ontstaan door gebruik van verschillende middelen zoals alcohol, cannabis, opaten, stimulerende middelen. De DSM 5 maakt nu gebruik van een ernstscore: wordt er voldaan aan twee of drie criteria dan heb je een milde stoornis in het gebruik van middelen. Wordt er voldaan aan vier of vijf criteria dan is er sprake van gematigde (moderate) stoornis en bij zes of meer symptomen is er sprake van een ernstige stoornis. 
 
 
Frequentie dubbele diagnose
Dubbele diagnose komt heel veel voor. Het is moeilijk om te onderzoeken hoeveel mensen een dubbele diagnose hebben, maar er zijn wel schattingen gedaan. In Nederland heeft naar schatting 20 tot 50% van de cliënten in de GGZ te kampen met verslavingsproblemen (dus naast andere psychische stoornissen). Naar schatting 60 tot 80% van de cliënten in de verslavingzorg heeft ook andere psychische aandoeningen. In het bevolkingsonderzoek Nemesis had 19% van de Nederlandse bevolking in zijn leven ooit te maken gehad met middelenmisbruik of -afhankelijkheid. Onder mensen met een ernstige psychische stoornis, met name schizofrenie, bipolaire stoornissen of een depressie met psychotische kenmerken, was dat cijfer met 41% veel hoger.

 

 

Ontstaan dubbele diagnose
Lange tijd was de opvatting dat middelengebruik een vorm van zelfmedicatie is. Dat wil zeggen dat mensen middelen gebruiken om de psychiatrische symptomen of de bijwerkingen van de medicijnen te onderdrukken. Daarnaast kan het gebruik van middelen psychiatrische stoornissen of symptomen veroorzaken of uitlokken.
Meer recentelijk is het sensitiviteitsmodel ontwikkeld. Dit model gaat ervan uit dat psychiatrische cliënten door biologische factoren gevoeliger zijn dan
anderen voor de effecten van psychoactieve middelen. Het gevolg is dat ook kleine hoeveelheden alcohol of drugs behoorlijke (negatieve) gevolgen kunnen hebben.
Het is in de praktijk erg moeilijk om de relatie tussen middelengebruik en psychiatrische problematiek te ontwarren. Dit maakt het bijna onmogelijk om een van de twee aandoeningen als oorzaak van de andere aandoening aan te wijzen. Daarom is het beter om te spreken van wederzijdse beïnvloeding door twee stoornissen (comorbiditeit) in plaats van oorzaak en gevolg proberen te achterhalen.

 

Gevolgen
Het hebben van een dubbele diagnose betekent doorgaans dat iemand veel ernstige problemen op diverse leefgebieden heeft. Mensen met een dubbele diagnose:
• vallen eerder terug in gebruik of psychiatrische symptomen;
• worden meer opgenomen en zijn minder therapietrouw;
• zijn vaker dakloos, depressief, suïcidaal en agressief;
• hebben meer problemen met hun familie;
• hebben meer chronische, maatschappelijke moeilijkheden, zoals werkloosheid en langdurige conflicten in de privésfeer.

 

Behandeling
Nog regelmatig krijgt de behandeling van ernstige psychische stoornissen en verslaving apart aandacht in de GGZ, respectievelijk de verslavingszorg. Dit is niet wenselijk, omdat de problemen op beide terreinen nauw met elkaar verweven zijn. In de behandeling moet daarom aandacht zijn voor beide terreinen en vooral gelet worden op de onderlinge samenhang. Bovendien moet vermeden worden dat mensen gemakkelijk heen en weer worden geschoven tussen GGZ en verslavingszorg.
Behandeling kan ook parallel en dus tegelijkertijd in de GGZ en de verslavingszorg plaatsvinden. Behandelaars zijn dan onafhankelijk van elkaar met een cliënt bezig.
In de praktijk blijkt dat beide soorten behandelingen (los van elkaar of eerst de ene aandoening en dan de andere) leidt tot een onvolledig en inadequaat aanbod, waarbij er vaak sprake is van heen en weer verwijzen, slechte afstemming, uitsluiting en grote drop-out van de patiënten.
Veel deskundigen, met name in Amerika maar ook in Nederland, pleiten dan ook voor een geheel geïntegreerd behandelaanbod voor dubbele diagnose cliënten. Dat betekent behandeling van beide aandoeningen, tegelijkertijd en door hetzelfde team. Integratie zou dus niet alleen moeten plaatsvinden op het niveau van de behandeling, maar ook op het niveau van het team en de zorgorganisatie.

Nieuwe factsheet!

Er is weer een nieuwe factsheet verschenen: 'De link tussen cannabis en psychose: wat weten we?'

Generieke interventies voor IDDT 

De interventie- beschrijving IDDT is al geruime tijd te downloaden. Vanaf nu is daar een bijlage aan toegevoegd: Generieke interventies voor geïntegreerde dubbele diagnose behandeling. Deze bijlage is niet beoordeeld door de Erkenningscommissie langdurige GGZ, maar is met toestemming bijgevoegd.

IDDT erkend als goed onderbouwde interventie

IDDT is door de Erkenningscommissie langdurige ggz erkend als een goed onderbouwde interventie. De Erkenningscommissie bestaat uit deskundigen uit wetenschap, praktijk en beleid, die op persoonlijke titel zitting hebben. De Erkenningscommissie is onafhankelijk in haar oordelen. Klik hier voor meer informatie en de volledige IDDT interventiebeschrijving.